Το μακρύ ταξίδι της Πρωτοχρονιάς

Τελευταία μέρα του έτους και άπαντες εορτάζουμε την αλλάγή που ξημερώνει.
Τα έθιμα δεν έχουν σύνορα και ταξιδεύουν στον χρόνο.
Θα ξεκινήσουμε απο την αρχαία Ελλάδα και μάλιστα στην Αττική που υπάρχουν πηγές και αναφορές.

Πυανόψια
(πηγή:wikipedia)

Κατά τη διάρκεια της γιορτής γινόταν πομπή κοντά στο ναό του Απόλλωνα. Στόλιζαν την ειρεσιώνη, ένα είδος κλαδιού ελιάς ή δάφνης, όμοια με το σημερινό χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το όνομα του στολισμένου αυτού κλαδιού προέρχεται από τα μάλλινα (είριον=μαλί) κορδελάκια λευκού και πορφυρού χρώματος που του κρεμάγανε μαζί με μπισκοτάκια από μέλι, λάδι και κρασί. Με το δεντράκι αυτό οι άνθρωποι ευχαριστούσαν τον Απόλλωνα για την καλή σοδειά του καλοκαιριού και εύχονταν ο ερχόμενος χρόνος να είναι επίσης ευνοϊκός. Άλλη ονομασία της ειρεσιώνης ήταν ικετηρία (από το ικετεύωπαρακαλώ).

Σύμφωνα με άλλες πηγές (π.χ. Αριστοφάνης), την ειρεσιώνη την κρεμούσαν και στα σπίτια,ιδίως στα αγροτικά, στην πόρτα του σπιτιού, και το άφηναν εκεί έναν ολόκληρο χρόνο μέχρι να το ανανεώσουν με ένα νέο κλαδί. Το παλιό το έκαιγαν.

Στο χωριό μας δεν στόλιζαν δέντρο αλλά κλαδιά απο κουμαριές.Ο καρπός της κουμαριάς ήταν φυσικό στολίδι και φυσικά ήταν πεντανόστιμος.
arbutus_unedo

Το έθιμο να γιορτάζουμε 1η Ιανουαρίου ως πρωτοχρονιά το καθιερώνουν οι Ρωμαίοι.
Για πολλά χρόνια, οι Ρωμαίοι γιόρταζαν ως Πρωτοχρονιά, την πρώτη Μαρτίου. Το 46 π.Χ., όμως, ο Ιούλιος Καίσαρας εφάρμοσε ένα νέο ημερολόγιο, αυτό που ισχύει και σήμερα, με αποτέλεσμα να μετρά ως πρώτη του χρόνου, η πρώτη Ιανουαρίου. Ο μήνας αυτός έχει πάρει το όνομά του από τον Θεό των Ρωμαίων Ιανό, o οποίος πάντα απεικονίζεται με δύο πρόσωπα, με το ένα να κοιτάζει πίσω στον παλιό χρόνο και το άλλο, μπροστά, στο νέο έτος.

Συνεχίζει και στο Βυζάντιο με μικρές παραλλαγές για να προσαρμοστεί στην Χριστιανική ηθική.
Το Χριστουγενιάτικο δέντρο όχι δεν απαγορεύτικε επί του Βυζαντίου αλλά ο έπαρχος κάθε πόλης έδινε διαταγή να στολιστούν κατά διαστήματα στήλοι με δεντρολίβανα,κλαδιά μύρτου και διάφορα άνθη.
Το έθιμο αυτό επιβιώνει στα κάλαντα μέχρι σήμερα
«Ἀρχιμηνιὰ κι ἀρχιχρονιὰ
ψιλή μου δεντρολιβανιὰ 
κι ἀρχὴ καλός μας χρόνος,
ἐκκλησιὰ ἐκκλησιὰ μὲ τ᾿ ἅγιο θρόνος.»

(το παραδοσιακό και πολύ ελληνικό στολιμένο καραβάκι,έχει αρχίσει να ξανακερδίζει έδαφος στην λαϊκή κουλτούρα)

Η βασιλόπιτα με το φλουρί έχει τις ρίζες της στην εποχή του Αγίου Βασιλείου.Όταν ο έπαρχος της Καισάριας ζητούσε τους φόρους για την Αυτοκρατορεία,ο Άγιος Βασίλειος έπαιρνε τα νομίσματα,τα τυμαλφή και ότι του έδιναν οι κάτοικοι και τα έκρυβε μέσα σε πίτες που ζύμωνε η επισκοπή του.
Μ’αυτό τον τρόπο ο Άγιος Βασίλειος επέστρεφε στους ιδιοκτήτες τους αυτά τα πολύτιμα αντικείμενα και προστάτευε την αξιοπρέπεια τους,χωρίς αυτοί να γνωρίζουν πως έγινε αυτό το «θαύμα».
Έτσι φθάνει ως τις μέρες μας και αυτό το έθιμο.
download (1)

Οι αυτοκρατορείες ήταν πολυ-εθνικές και πόσο μάλλον του Βυζαντίου,έτσι τα έθιμα ταξιδεύουν προς την Δύση και υιοθετούνται.
Το στόλισμα του δέντρου όπως το κάνουμε τώρα,το ξαναφέρνει ο βασιλειάς Όθωνας  το 1833.Το στόλισμα με χρωματιστές μπάλες ήρθε μετά το Β’ Π.Π και την έκρηξη της βιομηχανιής παραγωγής και του βιοτικού επιπέδου.

Η διαφορά που υπάρχει σήμερα με τα έθιμα που ταξίδεψαν μέσα στους αινώνες είναι μία και σοβαρή.
Σήμερα έχουν αλλοτριωθεί τα νοήματα και έχουν εμπορευματοποιηθεί σε τέτοιο σημείο που τα αναπαράγουμε χωρίς να κατανοούμε το γιατί.Γίνονται όλα αυτοματοποιημένα και μηχανικά,έτσι υιοθετούμε στοιχεία και σύμβολα που μας περνάει η διαφήμηση και οι εταιρίες.

Σας ευχόμαστε μια καλή χρονιά,με υγεία,δύναμη,κουράγιο και σοφία.Να είμαστε αισιόδοξοι και η αλλαγή του έτους να φέρει και αλλαγές μέσα μας,γιατί οι αλλαγές δεν έρχονται μόνες τους,εμείς τις φέρνουμε.Ας προσπαθήσουμε για το θετικότερο.